* Boere in die Oos-Kaap sal entstowwe teen bek-en-klouseer op die swartmark koop, indien die regering sy voete sleep met die inentingsverldtog...

Oos-Kaapse boere vra dat die aanskaf en verspreiding van bek-en-klouseerenstof versnel moet word. Hulle sê die verliese wat hulle ly kos hulle baie geld. Die bek-en-klouseer-pandemie is as 'n nasionale ramp verklaar. Kleinboere sê sedert die eerste geval aangemeld is, vrees hulle dat dit die beesmark gaan ondermyn. Die boere is ook bang dat as hulle op die Landbounavorsingsraad vir enstof moet staatmaak, dit die pas van inenting kan vertraag. Intussen het die Wes-Kaap 'n 21 punt noodplan geimplimenteer om die uitbreek van die pandemie daar te keer. 

Onwettige tekstielfabrieke in NewCastle is niks nuut nie...

Die berugte klere- en tekstiel- fabrieke in Newcastle hou nie by Arbeidswetgewing nie. Altesaam 70 fabrieke waar meer as 30 000 mense werksaam is,  is deur die departement van arbeid besoek. 100 Ongedokumenteerde buitelanders is deur die owerhede inhegtenis geneem. - Dit klink soos getalle wat verlede week aangehaal is toe daar 'n blits operasie op die fabrieke in New Castle in KwaZulu- Natal uitgevoer is, maar die is eintlik statistieke van 'n soortgelyke operasie wat in November 2022 deur die toe minister Thulas Nxesi aangehaal is. Nxesi het toe belowe dat daar opgetree sou word teen die onwettige bedryf maar vier jaar later blyk dit dat niks gedoen is nie. 'n Parlementerê portefeulje kommitee oor arbeid se besoek aan die dorp het die onwettige bedryf weer in die kollig geplaas in wat beskryf word as hedendaagse slawerny.. Ons praat nou met die joernalis, ontleder en skrywer Jan- Jan Joubert 

KOMMENTAAR 15 Feb. 2026

Hier is 'n skakel na Kommentaar as jy dit misgeloop het die week. My gaste was: Prof Piet Croukamp. Jan Jan Joubert en Roland Henwood.

NASIONALE WATERKRISIS NAWEEKAKTUEEL 14 FEBRUARIE 2026

Daar is nie 'n tekort aan water nie. Die uitdagings is egter om dit in inwoners se krane te kry. Die rede? Jare en jare se gebrek aan instandhouding en swak beplanning van munisipaliteite. Dit is een van die erkennings, wat President Cyril Ramaphosa Donderdagaand in sy Staatsrede gemaak het oor die waterkrisis in veral Gauteng -- waar inwoners dié week die strate ingevaar het, omdat hulle eenvoudig genoeg gehad het oor hulle droë krane. Ramaphosa sê 'n Nasionale Water Krisis-Komitee sal gestig word, wat tegniese kundiges en hulpbronne van die nasionale regering na krisis-munisipaliteite sal ontplooi.  Naweekaktueel praat met 'n waterkenner en 'n inwoner van Melville in Johannesburg. 

GESLAGSGEBASEERDE GEWELD NAWEEKAKTUEEL 14 FEBR 2026

President Cyril Ramaphosa het vanjaar in sy staatsrede in die Parlement wéér beklemtoon dat geslagsgeweld 'n nasionale ramp is. Maar hoekom raak sommige mans gewelddadig teenoor hulle lewensmaats? 'n Nuwe studie deur dr. Mpho Motseki van die Universiteit van Wes-Kaapland werp lig op dié tipe geweld in Suid-Afrika en beantwoord die belangrike vraag. Haar navorsing het onder meer bevind dat faktore soos alkoholmisbruik, jaloesie, kindertrauma en die afwesigheid van pa's, 'n groot rol speel in mans se gewelddadige gedrag. Motseki verduidelik hoekom die navorsing so belangrik is. Naweekaktueel praat ook met die Minister van Korrektiewe Dienste, dr. Pieter Groenewald, oor die rehabilitasie van gevangenes wat skuldig bevind is aan geslagsgebaseerde misdade.

#SONA2026: Jou water toevoer is nou direk die President se verantwoordelikheid

Die Menseregtekommissie het 'n brief aan die Nasionale Rampbestuursentrum geskryf waarin hulle aanbeveel dat 'n nasionale ramp verklaar word ten opsigte van Suid Afrika se watertoevoer. Dit is nou teen die agtergond van verskeie waterskrisisse, onder meer in Johannesburg en Pretoria. Die Gautengse premier Panyaza Lesufi het dié week verduidelik dat die waterkrisis in die Johannesburg-metro nie net weens 'n gebrek aan instandhoudingswerk is nie, maar ook weens 'n ontploffing wat die waternetwerk gepootjie het. Professor Anja Du Plessis, ‘n waterkundige van UNISA verduidelik wat dit vir ons krane beteken dat ons president nou direk aan die stuur gaan wees van 'n waterkrisis-komitee wat hy deur sy staatsrede bekendgemaak het.   

Sukses vir die PA teen die DA in George, maar watter impak sal dit hê op die plaaslike verkiesing later vanjaar? 

Die Patriotic Alliance het dié week 'n derde wyk in George, Wyk 16, van die DA in 'n tussenverkiesing afgerokkel. Die PA het in Januarie twee wyke by die DA in tussenverkiesings gewen. Die party het nou ses lede in die raad van 55 setels. Die regerende DA/Vryheidfront Plus/ACDP-koalisie het saam met 29 setels steeds 'n meerderheid in die raad. Ons het op Monitor  gepraat met prof. Pieter Duvenage, 'n politieke kommentator verbonde aan die Hugenote Kollege.  

#SONA2026: Ons ontleed elke hoek en draai in die President se toespraak

Ons het op Monitor na President Cyril Ramaphosa se staatsrede vanuit elke hoek en draai gaan kyk. In ‘n breedvoerige gesprek met die FW De Klerk Stigiting, die ekonoom Dawie Roodt en Agri-SA, het ons gaan kyk na die nuwe reeks beloftes wat deur die president gemaak is, en gevra watter aksie nou geneem moet word? As jy wil weet wat moontlik vir ons land voorlê, moet jy hierna luister.   

Jong man vind sy weg uit die bende lewe en begin sy eie gym...

In 2017 het die nuus-span, 'n storie gedoen oor 'n jong man van die Vrystaat wat uit die kloue van bendes ontsnap het deur karate en gemengde vegskuns te begin beoefen. Given Majuba het by die Mamelodi Warrior aangesluit destyds en toe self later 'n MMA kunste titel houer geword. Nou bykans tien jaar na die onderhoud- hetons weer gaan inloer by hom.  Majuba pas sy eie gym geopen vir MMA, hy is die afrigter van verskeie Nasionale en provinsiale vegters. Hier is sy storie weer oor hoe letterlik moes veg om sy droom te kon bewaarheid 

’n Bek-en-klouseer geval op Melkplaas in Mosselbaai bevestig met nog gevalle in die Wes-Kaap wat toetse noodsaak

Die Melkprodusente-organisasie (MPO) in die Wes-Kaap sê 'n vermoedelike geval van bek-en-klouseer op 'n melkplaas in die Mosselbaai-gebied is by hulle aangemeld. Verlede week het die Minister van Landbou, John Steenhuisen, gesê Suid-Afrika het 'n groot stap geneem om sy reaksie op bek-en-klouseer te versterk met die bekendstelling van plaaslik-vervaardigde entstowwe. Ons het op Monitor met Dr. Chanel Lombard, 'n  staats-veearts van die  Wes-Kaap gepraat.

Die gevaar van “pitbulls” weer in die kollig 

Die volgende storie bevat inligting wat luisteraars kan ontstel. Inwoners van Beacon Valley in Mitchells Plain op die Kaapse Vlakte eis dat pitboel-honde, of Amerikaanse veghonde, verbied word nadat 'n inwoner, Faziela Swartz, deur haar twee honde aangeval is. Sy is kort daarna oorlede. Ons het op Monitor met 'n anonieme inwoner van Johannesburg gepraat wie se familielid onlangs ‘n aanval oorleef het. Jacques Peacock, die nasionale woordvoerder van die Dierebeskermingsvereniging, verduidelik ook hoe wetgewing werk ten opsigte van die besit van die tipe troeteldier en of die aanhou van 'n "pitbull" verbied kan word.

#SONA2026: Wat moet die Ramaphosa-plan wees vir ekonomiese groei 

In die aanloop tot moreaand se staatsrede is daar baie kommentators en ontleders wat die horlosie 'n jaar terugdraai om te sien wat president Cyril Ramaphosa, op 6 Februarie 2025 gesê het, en meer belangrik, belowe het. 'n Ere-professor aan die WITS besigheidskool en ekonoom van Altitude Wealth, Jannie Rossouw het op Monitor die vergelyking getref en ook sy eie lys uiteengesit van wat die prioriteite moet wees om ekonomiese groei te versterk.

Die Noord-Kaap meld sy moontlike eerste geval van bek-en-klouseer aan

'n Moontlike geval van bek-en-klouseer is in die Kuruman-distrik van die Noord-Kaap aangemeld. Die Noord-Kaap is tot nou toe, die enigste provinsie in die land sonder 'n geval van dié siekte. Vir meer hieroor het Monitor met die bedryfsbeampte van die Rooivleis Produsente Organisasie in die Noord-Kaap, Yolande Botha, gepraat.    

#SONA2026: Die groot water-uitdaging in Suid Afrika.

Die land se oë is op President Cyril Ramaphosa gerig om uitvoerbare planne in sy staatsrede aan te kondig om die waterkrisis in groot dele van die land te pak. Die president het verlede jaar groot gewag gemaak van die Wysigingswetsontwerp op Waterdienste, wat 'n lisensiestelsel vir waterverskaffers sal instel. Die kabinet het wel dié wetsontwerp in September verlede jaar goedgekeur. Vir meer oor die onderwerp het Monitor met Professor Riegard Meissner van UNISA se departement politieke wetenskap gepraat.

Of Eskom slaag of faal, betaal sal jy!

Suid-Afrikaners moet hulself staal vir skerp verhogings in kragtariewe oor die volgende twee jaar. Dit volg nadat die Nasionale Energiereguleerder van Suid-Afrika (NERSA) sy aanvanklike berekeningsfout in die bepaling van Eskom se elektrisiteitstariewe, reggestel het. Nersa het aanvanklik 'n tariefverhoging van 5-komma-36 persent vir vanjaar goedgekeur, maar dit is nou herbereken tot 'n styging van 8-komma-76 persent. Kragverbruikers sal 8-komma-83 persent meer moet opdok vir die daaropvolgende jaar. Die energie-kenner, Corneels Schabbort het by Monitor hieroor aangesluit.  

LUR vir Gesondheid in Gauteng sê pasiente wil op hospitaal vloere lê

Die LUR vir Gesondheid in Gauteng, Nomantu Nkomo-Ralehoko word wyd gekritiseer oor aanmerkings oor pasiente in staatshospitale in 'n onderhoud met die Sunday Times, Sondag koerant. In die onderhoud word  Nkomo-Ralehoko gevra oor pasiente wat op vloere moet slaap omdat daar nie genoeg beddens is nie, waarop sy antwoord dat die pasiente dit so verkies. Kenner sê hulle is stom geslaan oor haar bewerings.

Herrie ná Withuis video op sosiale media

'n Herrie het losgebars nadat die Withuis 'n video op president Donald Trump se sosiale media platform geplaas het oor beweerde verkiesingsbedrig in 2020, wat ook 'n kunsmatig-gemanipuleerde uitbeelding bevat het van die voormalige presidentspaar, Barack en Michelle Obama wat as ape uitgebeeld word. Die video is ná groot kritiek vanuit Demokratiese én Republikeinse kampe van sosiale media verwyder. Kort ná die voorval bekyk het Naweek Aktueel na dié voorval gekyk. 

24H Kletsbot vir vroue in nood

Die vroue-organisasie, 'n Thousand Women Trust, het 'n kletsbot-inisiatief op whatsapp bekendgestel wat vroue en kinders in nood in veral geslagsgebasserde geweld-situasie 24 uur per dag kan gebruik om ondersteuning en hulp te kry. In Naweek Aktueel vind Esté de KLerk meer uit oor dié kletsbot wat 'n mens op jou foon kan aflaai.

Emfuleni Plaaslike Munisipaliteit binnekort in die hof

Die Emfuleni Plaaslike Munisipaliteit - wat Evaton, Sebokeng, Vaal Oewer, Vanderbijlpark en Vereeniging insluit - moet op 3 Maart in die hof verskyn om rekenskap te gee van hoekom miljoen liter rou riool daagliks in die Vaalrivier beland het. Die rioolstelsel van die munisipaliteit het reeds na bewering ses jaar gelede in duie gestort, en die munisipaliteit is ook in dieselfde jaar onder administrasie geplaas, maar die status is intussen opgehef. 'n Ondersoek deur die Menseregte Kommissie het gevolg en verdoemende bevindinge is gemaak, maar die situasie duur steeds voort. 

Die Literêre Ikoon Dr. Diana Ferrus word vereer met n Amptelike Begrafnis

Suid-Afrika se literêre en akademiese gemeenskap het 'n week gelede 'n belangrike stem verloor met die dood van die bekroonde digter, navorser en kultuur-aktivis, Dr Diana Ferrus. Huldeblyke stroom van oor die wêreld in vir Ferrus, wat plaaslik en internasionaal erkenning gekry het vir haar bydrae tot die bevordering van menswaardigheid, geskiedenis en maatskaplike geregtigheid. Die regering het pas aangekondig dat 'n Kategorie 2 begrafnis, met nasionale uitsending, vir haar gegee word - dit word voorlopig vir 14 Februarie beplan. In hierdie bydrae kyk ons terug op die lewe van Dr Ferrus asook haar nalatenskap.

Brandstof kan eintlik veel minder kos. 

Amptenare van die departement van Vervoer het dié week in die parlement toegegee dat die Padongelukke-fonds tegnies bankrot is en hoofsaaklik van die brandstofheffing van twee rand per liter oorleef. Dit het weer 'n gesprek oor die samestelling van brandstofpryse ontketen. Die organisasie teen belastingmisbruik voer n jarelange stryd teen duur brandstof, soos Wayne Duvenage aan Monitor verduidelik.

Nuwe Dagga Regulasies: te sag luidens die regslui en verwoestend, volgens kleinskaal-kwekers. 

Die publiek het nog tot 5 Maart tyd om kommentaar te lewer op konsepregulasies oor die beheer van dagga. Die regulasies is in die staatskoerant gepubliseer en stel nuwe perke op die besit, verbou en vervoer van dagga. Daar is 'n boete van twee duisend rand vir die oortreding van enige van die regulasies. Ons het die mening gekry van ‘n strafregkenner en senior advokaat  Francois Botes en ook gehoor by n dagga-aktivis en verteenwoordiger van kleinskaal daggakwekers hoe die regulasies, volgens hulle,  mense van hul regte ontneem. 

Tshwane se 'Spookbates' sal miljarde kos om te voltooi en niemand neem verandwoordelikheid nie.

Die VF Plus-raadslid in die Tshwane-metroraad, Nick Pascoe, waarsku oor sogenaamde spookbates in die Tshwane‑metro. In 'n onlangse verslag word daar gevra dat 101 miljoen rand se kapitaalbates afgeskryf moet word. Dié geld is vir projekte gebruik wat met belastinggeld begin is, maar nooit voltooi is nie. Pascoe voeg by dat dit deel van 'n baie groter krisis is, wat miljarde rande en jare se swak bestuur behels. Hy het op Monitor daaroor uitgebrei.   

NSFAS se gebrekkige stelsels is ‘n bron van kommer 

Die Spesiale Ondersoekeenheid het 1-komma-7 miljard rand teruggekry ná grootskaalse ongerymdhede by die studentehulpskema, NSFAS, maar verskeie ondersoeke is nog aan die gang. Fondse is tussen 2016 en 2021 nie uitbetaal nie nadat suksesvolle studente van studierigting verander het of besluit het om nie langer te studeer nie. Ons het in Monitor met 'n senior projekbestuurder van OUTA, Rudie Heyneke gepraat.

Suid Afrika word deur ’n lewenskoste krisis in die gesig gestaar

Koopkrag van verbruikers is 47-persent minder as tien jaar gelede. Dit is volgens die skuldberadingsmaatskappy, Debtbusters se skuldindeks vir die vierde kwartaal van 2025. Volgens die maatskappy is verbruikers nou meer as ooit afhanklik van hoë rente lenings, om kop bo water te hou. As jy maandeliks skuld moet delg net om te eet en oorleef dan moet jy hierna luister. 

Helen Zille Praat met Monitor

In 'n breedvoerige gesprek op Monitor het die Voorsitter van die DA se Federale Raad gepraat oor haar veldtog om as die volgende bugermeester van Johannesburg verkies te word. Sy het ook toegegee dat die huidige bek-en-klouseer uitbreking oorweldigend is vir die minister van landbou, John Steenhuisen en, dat ongeag wie die leier van die DA is, die party beginselvas sal bly. Die gesprek het plaasgevind te midde van bespiegeling en ’n beplande aankondiging van nasionale belang deur Steenhuisen, oor of hy uit die DA se leierskapstryd gaan tree.   

Inwoners van Midrand en Pretoria keelvol vir swak dienslewering

Inwoners van Midrand in Gauteng het vanoggend betoog oor watertekorte in die gebied. 'n Elektriese fout by 'n Rand Water-pompstasie Saterdagmiddag en 'n lekkasie in die Klipfontein-stelsel, het wateronderbrekings regoor die provinsie tot gevolg gehad. 'n Ontevrede inwoner van Midrand, Lebogang Shovhote, het die betoging bygewoon

Waarskuwing: Jy kan binnekort beboet word vir jou huishulp se beserings.

Huishoudelike werkgewers sal voortaan aan strenger regulasies onderhewig wees, indien hulle huis- en tuinwerkers aan diens beserings opdoen.  Administratiewe boetes sal aan werkgewers opgelê word, indien hulle versuim om werkers se beserings aan te meld. Dit volg nadat president Cyril Ramaphosa wysigings aan die Wet op Vergoeding vir Beroepsbeserings en -Siektes goedgekeur het, wat hierdie maand en in April in werking gestel word. Die arbeidsregkenner en hoof van die internasionale regsfirma, Baker McKenzie se arbeidsreg-afdeling in Johannesburg, Johan Botes het luisteraars se vrae oor die wysiging beantwoord.   

Eskom se krediteure is nie tevrede met nuwe ontbondelings-voorstelle nie

Eskom het 'n dringende vergadering met sy krediteure belê weens toenemende teenkanting teen sy hersiene ontbondelingsplan. Die Minister van Elektrisiteit en Energie, Kgosietsho Ramokgopa, stel nou voor dat Eskom in vier verdeel word, onder 'n houermaatskappy. Dié ontbondeling sal eers teen 2030 voltooi word. Vir meer hieroor het ons op Monitor met die energiekenner Corneels Schabbort gepraat. Hy voel die nuwe voorstel is nie deursigtig genoeg nie en twyfel of daar belê sal word in n stelsel wat nog steeds stewig onder Eskom se beheer sal bly.   

R165 Miljoen: Dit is wat raadslede en beamptes skuld aan Gauteng se munisipaliteite 

Die Johannesburg Metro is bo aan die lys met skuld van 74-komma-4 miljoen rand. Tshwane is tweede met 36-komma-2 miljoen rand, en Ekhuruleni se raadslede en amptenare skuld 22-komma-9 miljoen rand. Dit is volgens die LUR vir finansies en ekonomiese ontwikkeling, Lebogang Maile, wat pas 'n verslag oor die stand van munisipaliteite se finansies bekendgemaak het. Ons het hieroor gepraat met Dr. Harlan Cloete, 'n navorsingsgenoot aan die Departement Openbare Administrasie en Bestuur aan die Universiteit van die Vrystaat.  

Man doodgeskiet na onderonsie met blouligbrigade...

Twee lyfwagte van die burgermeester van Brits in Noordwes, Douglas Maimane sal na verwagting vandag in die hof verskyn nadat hulle na beweering  'n man koelbloedig doodgeskiet het. Michael Swanton, 'n 36 jarige lugmagsersant het Woensdag aand saam met sy vrou Stephanie, op die Mabopane hoofweg gery toe twee mans in 'n swart BMW X3 vir hulle gewys het om af te trek. Gewapen met 'n R5 geweer en 'n pistool het hulle Michael gekonfronteer omdat hulle Ford Figo waarin hulle gery het nie 'n nommerplaat agter op gehad het nie. Die motor was glo pas terug van 'n paneelklopper gewees. Daar was ook glo geen tekens op die BMW dat dit 'n ampterlike voertuig was nie behalwe vir 'n enkele blou lig in die venster nie. Michael het terug gestap na die BMW toe om vir identifikasie te vra, toe hy na bewering met die R5 in die kop geskiet is. Die BMW het weggejaag en eers glo die burgermeester afgelaai en toe eers hulself gaan aanmeld by die polisie.Ons praat nou met Dr Pieter Mulder voormalige leier van die VF Plus en ontleder 

Reaksie ná DIRCO Israel se saakgelastigde in SA 'persona non grata' verklaar

Israel het Suid-Afrika se saakgelastigde in Gaza, Shaun Byneveld, Vrydag 72 uur gegee om die land te verlaat. Dit was in reaksie op Suid-Afrika se skuif om Israel se saakgelastigde in Pretoria, Ariel Seidman, uit te skop. Die departement van Internasionale Betrekkinge en Samewerking het hom as 'persona non grata' verklaar, omdat hy glo 'n reeks onaanvaarbare skendings van diplomatieke norme en praktyke gepleeg het, wat volgens die departement 'n direkte uitdaging vir die land se soewereiniteit inhou. Naweekaktueel ontleed dié kwessie. 

Huldeblyke stroom in ná die afsterwe van die SA digter en kulturele aktivis, dr. Diana Ferrus (72).

Die bekende Suid-Afrikaanse digter en kulturele aktivis, dr. Diana Ferrus (72), is op 30 Januarie 2026 oorlede nadat sy in Desember 2025 'n beroerte-aanval gehad het. In dié insetsel van Naweekaktueel op 31 Januarie 2026, bring ons hulde aan dr. Ferrus en hoor ons haar stem. Sy dra haar gedig, "Afrikaans, 'n Versoeningstaal" voor, en die digter, Naidene Lottering, wat groot inspirasie by Ferrus gevind het, bring hulde aan haar. 

Kommentaar 1 Feb 2026 - as jy die program misgeloop het luister hier ...

Trump se vlugteling-aanbod is nie net vir wit Suid-Afrikaners nie

Die Amerikaanse president, Donald Trump se aanbod van spesiale vlugtelingstatus aan Afrikaners strek wyer as dit, en sluit eintlik ook alle Suid-Afrikaanse minderhede in wat voel hulle lewens word bedreig. Mondstuk Media het ‘n onderhoud gepubliseer op hulle webblad, Facebook én Youtube, met Anthony Muller, 'n bruin Suid Afrikaner van Wellington in die Wes-Kaap, wat saam met sy gesin Trump se aanbod aanvaar het.   

 Die DA word van politiekery beskuldig in die "J-Bay" branderplankkompetisie-fiasko. 

Ons het Vrydag berig dat Jeffreysbaai in die Oos-Kaap vir die eerste keer in 40 jaar nie die gasheer gaan wees vir die World Surf League se uitdaagreeks nie. Dit verskuif na Nieu-Seeland nadat WSL nie 'n ooreenkoms met die Suid-Afrikaanse regering en Oos-Kaapse provinsiale regering kon bereik om te help met die finansiering nie. Die WSL-byeenkoms het jaarliks tussen R30-miljoen en R50miljoen bygedra tot die dorp en streek se ekonomie. Nadat ons Vrydag in Monitor daaroor gepraat het met Hattingh Bornman, die Kouga-burgemeester, en Lieb Swiegers, die voorsitter van die Kouga Sakeforum, het Johnny Bakker, die direkteur van Surfing South Africa, egter laat weet dat die saak ook ’n ander kant het. Ons het vanoggend op Monitor met Bakker, en ook met Graham Stapelberg, president van World Surf League se Afrika-streek, en hoof van toere- byeenkomste gepraat.     

“Onnies” voel magteloos teen ongeskikte leerders 

So sê Johan Botha, hoof van die Solidariteit Onderwyser-netwerk, wat fokus op werksbeskerming van onderwysers. Ons het op Monitor met hom gepraat nadat 'n 60-jarige, Graad 4-onderwyseres van die Zeekoevlei Laerskool in Kaapstad in die Wynbergse landdroshof verskyn het vir die beweerde aanranding van 'n leerling verlede week. Geen bevindings is al gemaak nie, en 'n volgende hofverskyning gaan in samwerking met die Nasionale Vervolgingsgesag bepaal word. Die Wes-Kaapse Onderwysdepartement is ook besig met sy eie ondersoek. Die skool was vroeër ook in die nuus, nadat 76 leerlinge in een Graad 7-klas vir die vak Afrikaans geplaas is. Intussen sê 'n afgetrede onderwyseres van Kaapstad dat die situasie in ons land se klaskamers baie moedelose onderwysers dwing om jaarliks die beroep, en die land te verlaat. Volgens Leticia van der Heever het die gedrag van skoolkinders oor die jare vererger, en dit wil voorkom of onderwysers nie meer regte het nie.

Naamsverandering is net 'n mors van tyd en geld...

Die departement van Sport, Kuns en Kultuur sal binnekort 'n verklaring uitreik oor die 21 geografiese naamsveranderinge wat goedgekeur is. Die minister van sport, kuns en kultuur, Gayton McKenzie het 21 geografiese naams-veranderings voorlopig goedgekeur en dit moet nog in die staatskoerant gepubliseer word. Die name wat die wenkbroue laat lig is Oos Londen wat verander na KuGompu City en Graaff-Reinet na Robert Sobukwe Town. Graaff-Reinet is die vierde oudste dorp in die land en is in 1786 gestig en vernoem na die toe Goewerneur van Kaapstad Cornelis Jacob van der Graaff en sy vrou Reinet. Ons praat nou met 'n professor in Publieke Leierskap by die Tilburg Universiteit in Nederland, Erwin Schwella

“Moet nog nie jou sonpanele registreer nie”, sê energiekenner

Die Organisasie teen Belastingmisbruik sê dis onnodig dat mense hulle sonkragstelsels van minder as 100 kilowatt, by Eskom of enige munisipaliteit registreer. Dit volg nadat OUTA oorval is deur navrae van bekommerde verbruikers wat sê party munisipaliteite dring nie net aan op registrasie nie, maar dat goedkeuring vooraf verkry moet word. In ander elektrisiteitsnuus het Eskom by die energiereguleerder NERSA aansoek gedoen vir 'n tussentydse kragtarief vir die Samancor en Glencore-Merafe smelters om te verhoed dat die smelters sluit. Ons het hieroor op Monitor met Professor Willie Cronje van die Skool vir Elektriese en Inligtings-Ingenieurswese by Wits Universiteit gepraat.

Die Plaagdoder Terbufos dreig om nog lewens te eis

Ten spyte daarvan dat die plaagdoder Terbufos verbind kan word met die dood van verskeie kinders in Gauteng in 2024, is dit skynbaar steeds vrylik by veral straatsmouse in die Gauteng provinsie beskikbaar, vanaf so min as 10 rand per pakkie. Ons het op Monitor met die toksikoloog, dr. Gerhard Verdoorn gepraat wat sê, Zimbabwe bly die oorsprong van die plaagdoder wat steeds op winkelrakke beskikbaar is. 

Reaksie op aandrang dat die privaat sektor meer moet kan doen om die bek en klouseer pandemie onder beheer te kry

Soos jy vroeër in Monitor gehoor het, het Vrystaat Landbou en ander sleutelrolspelers in die landboubedryf, waaronder die Suider-Afrika Agri-inisiatief (SAAI) en Sakeliga, 'n brief aan die Minister van Landbou en senior staatsamptenare gestuur waarin hulle skriftelike bevestiging eis dat veeboere privaat entstowwe mag verkry en toedien, in samewerking met staats- en privaat veeartse. Die sperdatum vir die eis is 30 Januarie. Die Minister van Landbou, John Steenhuisen, het in reaksie hierop gesê hy vrees dat die litigasie gaan veroorsaak dat daar 'n vertraging gaan kom in die verkryging van entstof, en dat dit tot verdere verspreiding van die siekte gaan lei

Bek en klouseer - landbou organisasie dreig met regstappe..

Die minister van Landbou John Steenhuisen waarsku dat regsaksie nou die stryd teen bek en klouseer sal vertraag. Dit nadat  Vrystaat Landbou en ander sleutelrolspelers in die landboubedryf, waaronder die Suider-Afrika Agri-inisiatief (SAAI) en Sakeliga, 'n brief aan die Minister van Landbou en senior staatsamptenare gestuur waarin hulle skriftelike bevestiging eis dat veeboere privaat entstowwe mag verkry en toedien, in samewerking met staats- en privaat veeartse. Die sperdatum vir die eis is 30 Januarie.  Francois Wilken, president van die landbou-organisasie, Vrystaat Landbou het vanoggend in Monitor hieroor gepraat.

Voertuigtoetsentrums dra by tot wetteloosheid, maar niks word gedoen nie.  

Die botsing waarin veertien leerders vroeër vandeesweek naby Vanderbijlpark gesterf het, het kwessies soos onpadwaardige voertuie en wetteloosheid op die paaie opnuut in die kollig geplaas. Noodlottige botsings eis nie net jaarliks duisende lewens nie, maar kos die land jaarliks na raming 186,5 miljard rand. Ons het op Monitor op een van die dryfvere gefokus, onpadwaardige voertuie. Die Organisasie teen Belastingmisbruik het in Maart verlede jaar groot sistemiese bedrog met die uitreiking van padwaardigheidsertifikate ontbloot. 'n Senior projekbestuurder van OUTA, Rudie Heyneke, sê die minister van vervoer weet goed waar die probleem lê, maar optrede om dit hok te slaan sloer. 

Selfs staatsaanklaers moet aan leefstyl-oudits onderworpe word

Die Minister van Justisie en Grondwetlike Ontwikkeling, Mamoloko Kubayi, stel voor dat verpligte leefstyloudits op alle staatsaanklaers gedoen word. Kubayi waarsku dat staatsaanklaers, wie se leefstyl nie by hulle salaris pas nie, 'n bedreiging inhou vir die geloofwaardigheid van die regstelsel. Vir sy mening hieroor het ons met die strafregkenner verbonde aan die Universiteit van Pretoria, Dr Llewellyn Curlewis gepraat. 

Wenke vir tersiêre studente, wat nie ingedoen wil word nie.

Die Noordwes-Universiteit is in 2023 as die derde grootste universiteit in Suid-Afrika aangewys, met 'n totaal van 55 096 studente. Vanjaar het die universiteit 420 000 aansoeke ontvang van studente, wat hoop om by een van hulle drie kampusse te studeer. Maar die NWU kan slegs 11 800 eerstejaars aanvaar vir die 2026 akademiese jaar. Dit is slegs een voorbeeld van die beperkte plek op ons universiteite. So, hoe gemaak indien jy nie ‘n plek kry nie? Ons het op Monitor hieroor gepraat met die Hoër onderwys kenner, Dr. Linda Meyer, en ook goeie raad gekry vir hoe om seker te maak dat jou keuse van instelling wel akkreditasie het vir die kursus, waarin jy wil studeer.    

Trump kry dalk sy sin met Groenland

Die Amerikaanse president het na afloop van sy toespraak by die Wereld Ekonomiese Forum in Davos, Switserland gesê n raamwerk vir ’n toekomstige ooreenkoms is met NAVO bereik oor die beheer van Groenland. Donald Trump het in Switserland aangekom vir die beraad met die voornemens om Groenland te annekseer en gedreig met hoër tarriewe teen Europese lande wat sy plan wil teenstaan. 'n Ooreenkoms blyk ver van voltooi te wees, maar luidens Trump se uitlatings oor die raamwerk sluit dit nie enige milltêre ingryping of verhoogde tarriewe in nie.   

John Steenhuisen verdedig sy Bek-en-Klouseer plan

Die Minister van Landbou, John Steenhuisen, kry slae uit verskillende oorde oor sy departement se hantering van die bek-en-klouseer pandemie. Dít weens die feit dat die siekte nou ook onder varke in verskillende provinsies versprei het. Die siekte veroorsaak dat honderde diere van kant gemaak moes word, veilings en uitvoere het bykans heeltemal gestop en talle produsente is op die randjie van bankkrotskap. Ons het op Monitor breedvoerig met die minister van landbou gepraat oor die huidige uitbreking en sy benadering tot die bekamping daarvan.  

“Die Diere-Gesondheidsdepartment is flenters”, waarsku ‘n Suid-Afrikaanse megaboer.

Die Suid-Afrikaanse Varkvleis Produsente Organisasie (SAPPO) het gister aan Spektrum bevestig, dat die bek-en- klouseer pandemie nou ook oorgespoel het na dié sektor. Bevestigde gevalle is by ses kommersiële varkboerderye aangemeld. Teen gistermiddag is 29 nuwe gevalle van bek-en-klouseer in die Vrystaat bevestig, wat die totale syfer in dié provinsie op 223 te staan bring. Dit raak veral die rooivleis produsente. Die voorsitter van die Sernick-groep en megaboer, Nick Serfontein het die situasie op Monitor in oënskou geneem en waarsku dat daar nog geen aanduidings is dat die minister van landbou, John Steenhuisen begrip het van wat gedoen moet word nie.   

Suid Afrikaners sukkel almal maar ons politici kry n deftige verhoging. 

President Cyril Ramaphosa het 'n salarisverhoging van drie-komma-agt persent aan ministers en parlementslede goedgekeur. Hoewel hierdie verhoging laer is as die aanbeveling van die kommissie vir die vergoeding van openbare ampsdraers, beteken dit dat top-politici se jaarlikse inkomste met meer as 100-duisend rand sal styg. 'n Ere-professor by die WITS besigheids-skool en ekonoom van Altitude Wealth, Jannie Rossouw het aan Monitor verduidelik hoekom die verhoging op hierdie tydstip toon-doof is.   

Politieke bestendigheid sal ons krane oop hou. 

Dis die mening van Professor Riegard Meissner van Unisa se departement politieke wetenskap. Hy spesialiseer in die politiek van waterbestuur en glo daar is genoeg geld om water krisisse af te weer en in ander plekke om te keer. Hy glo wel dat politieke onbestendigheid, veral op plaaslike regeringsvlak, lei tot krane wat droog loop en veroorsaak dat goeie planne deur die mat val. Hy het op Monitor hieroor gepraat.     

Bek en klouseer nou ook in varke

 Die Suid-Afrikaanse Vark-vleis produsente organisasie ,SAPPO, het bevestig dat die bek en klouseer pandemie nou ook oorgespoel het na die sektor toe. Dr. Thandi Chiappero van SAPPO sê dit is reeds in verskeie provinsies bespeur  

Wat voer Donald Trump eintlik in die mou met sy voornemens oor Groenland?

Spanning tussen Amerika en Europa neem toe weens die VSA se planne om Groenland te annekseer. Europese leiers het in Brussel, België, vergader oor die Amerikaanse president Donald Trump se beoogde straftariewe teen lande wat dié plan wil teenstaan. Maar hoekom is Trump so doelgerig om die eiland te bekom? Ons het op Monitor daaroor gepraat met professor Anthoni van Nieuwkerk van die Thabo Mbeki Afrika Skool vir Internasionale Aangeleenthede aan Wits Universiteit.  

Onwettige sigarette: ’n nasionale ramp sonder ingryping

Die tabakbedryf is besig om die moontlike impak te bepaal van British American Tobacco SA se besluit om sigaretproduksie in Suid-Afrika teen die einde van die jaar te staak. Die besluit is geneem weens die impak van die groei in die verkoop van onwettige sigarette en die gepaardgaande verlies aan markaandeel. Volgens skattings beslaan onwettige sigarette sowat 75 persent van alle sigaretverkope in die land. Op Spektrum is die situasie deur ’n direkteur by Limpopo Tabakprosesseerders, François van der Merwe, as ’n nasionale ramp beskryf.

’n Gru-ongeluk wat 14 skoliere se lewens eis, plaas weer die kollig op wetteloosheid op ons paaie

Skok en ongeloof heers in die gemeenskap van die Vaal-gebied ná gister se ’n gru-ongeluk. Die Gautengse polisie ondersoek ’n saak van strafbare manslag na die botsing in Vanderbijlpark wat die lewens van 14 leerders geeis het en vier ander beseer het.  Die minibus-taxi wat leerlinge vervoer het, het op die R553 met ’n vragmotor gebots. Die slagoffers was leerlinge van vyf verskillende skole in die Vaal-gebied. Advokaat Johan Jonck, stigter van die Arrive Alive-webwerf, het op Monitor gepraat oor Suid-Afrika se swak padgebruikersgewoontes en hoe dit steeds lewens eis.

Moenie Miljadêrs blameer vir ongelykheid nie.

So het die hoof-ekonoom van die Efficient Group, Dawie Roodt, aan Spektrum gesê. Volgens die jongste Oxfam-ongelykheidsverslag neem wêreldwye ongelykheid nie net toe nie, maar word dit doelbewus deur die super-rykes in stand gehou. Die verslag, getiteld Resisting the Rule of the Rich, is pas by die Wêreld Ekonomiese Forum in Davos, Switserland, bekendgestel. Oxfam bevind dat miljardêrs hul rykdom gebruik om politiek, media en selfs regstelsels te beïnvloed en dit alles om hulle eie belange te beskerm en basiese demokratiese regte te ondermyn.

Het die vloot ons president geïgnoreer?

Iran se deelname aan verlede week se BRICS-vlootoefening bly in die nuus. In die jongste verwikkeling het die minister van verdediging, Angie Motshekga aangekondig, dat 'n Raad van Ondersoek ingestel is om te bepaal of President Cyril Ramaphosa se opdrag, dat Iran nie mag deelneem nie, met opset geïgnoreer is, en of daar dalk 'n wanvoorstelling van die opdrag was. Volgens mediaberigte word die skuld vir Iran se voortgesette deelname nou op die hoof van die vloot, vise-admiraal Monde Lobese, gepak. Ons het op Monitor antwoorde gaan soek by Emeritus professor Francois Vrey van die Universiteit Stellenbosch, 'n kenner van maritieme veiligheid.    

Aarto dalk die teenvoeter vir wetteloosheid

Alhoewel daar 'n vyf persent afname in padsterftes was vergeleke met dieselfde tydperk die vorige jaar, sê Minister Barbara Creecy dis steeds onaanvaarbaar dat 1 427 padsterftes aangemeld is, van 1 172 botsings. Syfers oor die omkopery van wetstoepassingsbeamptes, dronkbestuur en spoedoortredings gedurende hierdie tydperk bevestig dat wetteloosheid 'n groot probleem bly op ons land se paaie.Volgens Minister Creecy is 450 000 boetes vir verkeersoortredings uitgereik, 525 jaagduiwels is in hegtenis geneem, en 8 561 bestuurders se alkoholvlakke was meer as die toegelate limiet. Een bestuurder het 14 maal bo die limiet getoets. Die bestuurende direkteur van driving.co.za, Rob Hanfield Jones, sê ‘n strafpunt-stelsel soos AARTO, wat hier in Suid Afrika in werking gaan tree, werk elders in die wereld om gedrag op die paaie te verbeter.   

Steenhuisen se ingryping in bek-en-klouseer, dalk te min en te laat 

Die minister van landbou, John Steenhuisen, gaan die kabinet vra om die uitbreking van bek-en-klouseer tot 'n nasionale ramp te verklaar. Steenhuisen het gister 'n plan aangekondig om die siekte in die volgende tien jaar uit te roei, wat 'n massa-inentingsprogram insluit. Dié hoogs aansteeklike virussiekte het sedert April verlede jaar, na agt provinsies versprei. Vir reaksie hierop het ons op Monitor met die voorsitter van die Rooivleis Produsente Organisasie, Frik van Rooyen gepraat.

Knysna moet in die toekoms seewater-ontsouting oorweeg

Die uurglas loop leeg vir die owerheid om 'n dringende oplossing te vind vir die waterkrisis in Knysna in die Suid-Kaap. Die dorp het sowat agt dae se watervoorraad oor in sy hoofdam, die Akkerkloof-dam. Die provinsiale regering oorweeg dit om dié situasie tot 'n provinsiale ramp te verklaar om sodoende noodfondse en hulpbronne te bekom. Vir haar insig oor die kusdorp se waterkrisis, het ons op Monitor met  'n waterkundige van UNISA, Professor Anja du Plessis gepraat.   

Moet Nhlanhla Mkhwanazi 'n heraanstelling kry? 

Daar is nog geen aanduiding of die KwaZulu-Natalse polisiekommissaris, luitenant-generaal Nhlanhla Mkhwanazi se kontrak hernu gaan word nie, aldan nie. Die Premier, Thami Ntuli, steun intussen Mkhwhanazi se aanstelling vir 'n tweede termyn. Mkhwanazi se kontrak eindig op 30 Maart vanjaar. Die voormalige Wes-Kaapse polisie-kommissaris en polisiekenner, Dr. Lennit Max het op Monitor sy mening gegee oor die vraag van heraanstelling. 

Moet die RNE meer vergader - deel 2

Soos ons gister berig het, tydens 'n spesiale vergadering van die Regering van Nasionale Eenheid in Oktober verleder jaar, is daar besluit dat die RNE elke maand van daar af sou ontmoet. Die aanvangklike vergadering is byeengeroep deur die president, nadat verskeie lede van die RNE gekla het dat die liggaam nooit vergader nie, en dit lei daartoe dat kritiese besluite oor belangrike kwessies nie geneem kan word nie. Sedert die Oktober vergadering is die besluit om elke maand te vergader toe ook herroep, en daar is besluit om gereeld te ontmoet. Dit het egter nie gebeur nie. Ons het gister met die leier van die VF Plus, dr Corne Mulder hieroor gepraat,  - ons het ook reaksie van ander party gekry hier is wat hulle te sê gehad het.

Paul O' Sullivan moet Pa staan voor die Ad-hoc Kommittee

Dis die mening van Ian Cameron, ‘n lid van die Parlement se Ad-hoc komitee wat bewerings van polisie-korrupsie ondersoek. Die omstrede veiligheidskonsultant, Paul O’Sullivan, wat al dikwels hoof-opskrifte gehaal het, se naam verskyn op die lys van finale getuies wat vanaf Woensdag voor die komitee moet verskyn. O'Sullivan het intussen aansoek gedoen om vanuit Brittanje te getuig, omdat hy glo vir sy lewe vrees. 

Alles wat jy moet weet oor die "Beste MatriekKlas" ooit

Die matriekklas van 2025 het 'n algehele slaagsyfer van 88 persent behaal. Dis die hoogste slaagsyfer ooit in die geskiedenis van die Nasionale Senior Sertifikaat-eksamen. In 2024 was die slaagsyfer 87-komma-drie persent. Ons het op Monitor met die onafhanklike eksamenraad gepraat oor die sukses wat daar behaal is. Ons praat ook met twee van die land se slimkoppe oor hulle planne vir 2025 en besin met ’n ontleder oor die groeiende vraag na plasing in tersiêre instellings wat oor al hoe minder plek het vir matrikulante wat met universiteitsvrystellings geslaag het.  

Spaza winkels dryf ongestoord handel...

Meer as 'n jaar na ses kinders van Soweto dood is nadat hulle lekkergoed geëet het wat gekoop is by 'n spaza-winkel, het nie veel verander nie. Die regering - by monde van die president - het drastiese ingrypings aangekondig vir die spaza-winkels en 'n groot veldtog is begin om die eienaars en winkels te registreer sodat daar beter beheer oor die produkte wat hulle verkoop uitgeoefen kon word. In die ondersoek na die gebeure wat gelei het tot die sterftes van die kinders, is gevind dat voedsel in onhigiëniese en selfs gevaarlike toestande geberg en verpak word in die informele handelaars se winkels. Tussen Septemebr en November 2024 is meer as 900 voorvalle van voedselvergitiging deur voedsel wat by die winkels gekoop is aangemeld. Ons praat nou met 'n Senior dosent in die Omgewingsgesondheids Program in die Fakulteit Toegepaste Wetenskappe by Kaapse Skiereiland Universiteit van Technologie Dr Mike Agenbag. 

Hoekom vergader die RNE nie?

Tydens 'n spesiale vergadering van die Regering van Nasionale eenheid in Oktober verleder jaar is daar besluit dat die RNE elke maand van daar af sou ontmoet. Die aanvangklike vergadering is byeengeroep deur die president, nadat verskeie lede van die RNE gekla het dat die liggaam nooit vergader nie en dit lei daartoe dat kritiese besluite oor belangrike kwessies nie geneem kan word nie. Sedert die Oktober vergadering is die besluit om elke maand te vergader toe ook herroep, en daar is besluit om gereeld te ontmoet. Dit het egter nie gebeur nie. Ons praat nou met die leier van die VF Plus dr.Corne Mulder

KOMMENTAAR 11 Jan 2025

Kommentaar: Die gaste is Prof Theo Venter van die NWU, Riana de Lange Vryskut Joernalis en Willem Els van die ISS se Enact program. DIe temas is onder meer, Iran, die ANC se agt Januarie verklaring en wêreld gebeure. 

Is daar Waarde vir Suid Afrika in maritieme oefeninge met China, Rusland en Iran?

Die Suid Afrikaanse Vloot sê sy multi-nasionale maritieme oefeninge,  WILL FOR PEACE 2026,  wat in Suid-Afrika se gebiedswaters plaasvind, is gemik op die oordrag van vaardighede en kennis, en die bekamping van seerowery. Vlootskepe van die BRICS Plus-lande, insluitend China, Iran en Rusland, neem aan die oefeninge deel. Die DA kap intussen na die regering oor die oefening wat hulle sê  indruis teen Suid-Afrika se grondwet, diplomatieke en strategiese risiko's inhou, en skade aan ons internasionale vennootskappe veroorsaak. Professor Francois Frey van die Universiteit van Stellenbosch deel sy mening hieroor met Monitor. 

Bek-en-Klouseer stuur af op n ramp sê Vrystaat Landbou

"Die staat het misluk om die verspreiding van bek-en kouseer te beheer." Dit is die mening van verskeie rolspelers in dié bedryf, onder meer Vrystaat Landbou. Daarom doen hulle 'n dringende beroep op die Minister van Landbou, John Steenhuisen, om in te gryp. Vrystaat Landbou se vise-president, Friedl von Maltitz het op Monitor uitgebrei daaroor. * 

FW De Klerk Stigting sê VSA is nie ons redder nie

Die FW de Klerk-stigting het Suid-Afrikaners gemaan om nie na die Verenigde State te kyk vir redding nie. Dit is nou na Amerika 'n aanval op Venezuela geloods het, en die land se president, Nicolas Maduro, gevange geneem het. Ons praat nou met Christo van der Rheede, die Uitvoerende Direkteur van die FW de Klerk Stigting...  

'n Twis oor Suid-Afrika se beleid oor Amerika se aanval op Venezuela ontwikkel tussen die ANC en die Vryheidsfront Plus

Die ANC het sy stem gevoeg by diegene wat die Amerikaanse aanval op Venezuela en die gevangeneming van president Nicolás Maduro en sy vrou, Cilia Flores, veroordeel. Die ANC se sekretaris-generaal, Fikile Mabula, het die media in Rustenburg in die Noordweste toegespreek en beklemtoon dat die stap 'n skending van die VN-Handves is en nie toegelaat kan word nie. Mbalula het ook die leier van die Vryheidsfront, dr Corne Mulder, veroordeel vir sy ondersteuning van die aanval op Caracas. 

Suid-Afrika veroordeel die VSA se optrede in Venezuela

Verskeie lande het gister tydens 'n noodvergadering van die Verenigde Nasies se Veiligheidsraad in New York, sterk teenkanting uitgespreek teen die Amerikaanse optrede waartydens die president van Venezuela, Nicolas Maduro en sy vrou, Cilia Florres, gevange geneem is. Die Russiese gesant by die Veiligheidsraad, Vasily Nebenzya sê die optrede kan nie geregverdig word nie. China se verteenwoordiger, Geng Shuang sê Amerika minag ernstige griewe van die internasionale gemeenskap. Venezuela het op sy beurt gesê dit was 'n onwettige gewapende aanval. Die Amerikaanse gesant, Mike Waltz het egter die VSA se optrede verdedig, en het na die optrede verwys as 'n wetstoepassingsoperasie. Hy het benadruk dat daar nie 'n oorlog teen Venezuela gevoer word nie, en dat die VSA die land nie beset nie. Waltz sê die VSA kan nie toelaat dat sy teenstanders beheer het oor die grootste energiereserwes in die wêreld nie. 

Politiek: Die DA se uitdagings in 2026

Die stof wil net nie gaan lê rondom die DA se afgedankte Minister van Omgewingsake, Dion George nie. Die jongste is dat George se opvolger, Willie Aucamp pas 'n saak by die Openbare Beskermer teen hom aanhangig gemaak het. Die OB is gevra om George se gedrag tydens sy laaste dae as minister te ondersoek. Aucamp beskuldig sy voorganger van die misbruik van regerings-hulpbronne asook n vervalsde fluitjeblaser-verslag oor Aucamp se betrokkenheid by 'n onwettige leeu-boerdery onderneming. Ons het met die politieke ontleder aan die Noordwes Universiteit se sakeskool, Prof Pieter Croucamp gepraat hieroor en ook oor of die DA in 'n sterker posiesie is as lid van die RNE pleks van slegs n opposisie party.

Watse Ekonomie lê op die horison vir 2026?

Luidens die jongste data deur die Sentrale Energiefonds kan motoriste in 2026 uitsien na noemenswaardige brandstofprys-verligting. Die petrolprys sal na verwagting met tussen 46 en 51 sent per liter daal, terwyl dieselgebruikers 'n meer dramatiese verlaging van 124 tot 136 sent per liter kan verwag. Die prys van paraffien daal met R1 'n liter. Die nuwe pryse tree op Woensdag, 7 Januarie in werking. Monitor het vir Waldo Krugel, 'n professor in Ekonomie aan Noordwes Universiteit gepols hieroor en ook gevra oor die ekonomiese voortuitsigte vir 2026. 

Die Temple Boys maak hul merk by Rolprentfees

Die dokumentêr "Gham ,ons het lyn" vertel die storie van die musiekgroep, "die Temple Boys" wat in Ravensmead op die Kaapse vlakte grootgeword het. Dié fliek is onlangs by die "Africa Rising Internasionale Rolprentfees" vertoon, nadat dit sy debuut vroeër die jaar by die Silwerskermfees gemaak het. Tydens die Silwerskermfees het Anna-Marie Jansen van Vuuren met die 'Templeboys' gepraat oor hoe hulle musiek die 'kullid kultuur' vier. 

"Net n Kwessie van tyd voor Zama-Zama meesterbreine vasgetrek word"

Die nuutgestigde misdaadbestrydingspan wat ingryp om onwettige mynbou in die Bapong-gebied in Noordwes hok te slaan, het reeds meer as 20 verdagtes in hegtenis geneem tydens operasies in Sarajevo, Legalao-peng en Modderspruit. Die onwettige chroom-mynbedrywighede het onlangs eers die nuus gehaal, maar die gemeenskap daar leef reeds vir ‘n geruime tyd in vrees weens die lewensgevaarlike, onwettige bedrywighede. Volgens Noordwes se polisiewoordvoerder Kolonel Adéle Myburgh trek die strop nouer om die nekke van meesterbreine agter die bedrywighede.   

‘n Kind moet eerder ‘n graad herhaal as om oorgeplaas te word

'n Nuwe studie deur die Universiteit Stellenbosch het bevind dat laerskoolleerlinge wat grade herhaal, beter presteer as dié wat na die volgende graad bevorder of oorgeplaas word. Die navorsing is in ses provinsies gedoen onder Graad 1 en Graad 4-leerlinge wat onderpresteer en dié wat net-net deurkom. Die bevindinge is daarna met mekaar vergelyk. Ros Clayton van die US se Navorsingsgroep oor Sosio-Ekonomiese Beleid het die studie gelei. Emeritus professor in opvoedkunde aan die Universiteit Stellenbosch, Michael le Cordeur verduidelik hoekom hy met die navorsing saamstem. 

”Dis skokkend dat Amerika hier in Suid Afrika visum-wette kan oortree”

So sê die politieke ontleder aan die Universiteit van Pretoria, Roland Henwood veral as mens in ag neem dat die Trump Administrasie so steng optree hieroor in die VSA. Die Amerikaanse regering vra nou klarigheid oor wat by sy vlugteling registrasie-sentrum in Johannesburg gebeur het, nadat die Suid-Afrikaanse Departement van Binnelandse Sake eergister 'n klopjag daar uitgevoer het. Die dokumente van Suid-Afrikaners, wat aansoek doen om vlugtelingstatus in die VSA, word by die sentrum verwerk. Volgens berigte is Amerikaanse beamptes, wat by die sentrum werk, vlugtig aangehou is. Sewe Keniane wat onwettig by die fasilteit gewerk het, het hulself gistermiddag uit Suid-Afrika laat deporteer.

Die Wes-Kaap polisie word steeds deur bendegeweld oorweldig. 

Die Wes-Kaapse kwartaallikse misdaadsyfers vir die tydperk tussen Julie en September is gister bekendgemaak. Afpersing, bende- en taxigeweld is van die grootste misdaaddrywers in die provinsie. Die statistiek toon 'n toename van net meer as nege persent in moorde, met sowat 80 persent van die misdade in die Kaapstad Metro. Willem Els, die senior koordineerder van die Enact-program aan die Instituut vir Sekerheidstudies, het aan Monitor gesê die syfers toon dat bendegeweld nog steeds die polisie se hulpbronne in die provinsie oorweldig. 

Skelms steel minerale onder gemeenskap se neuse ...

Ons het gister berig oor die Bapong-gemeenskap in Noordwes wat in vrees leef weens onwettige mynboubedrywighede in hulle gebied. Die ongemagtigde aktiwiteite het gelei tot watergevulde sinkgate naby hulle huise, wat ernstige veiligheidsrisiko's inhou. Gemeenskapslede sê die situasie het lewensgevaarlik geword, met sommige wat tragiese voorvalle aanmeld. Die Benchmark Stigting het die kwessie onder die aandag van owerhede gebring uiteindelik na klagtes van die gemeemskap op dowe ore geval het. Ons praat nou hieroor met 'n senior navorser by die Stigting, David van Wyk. 

Voortrekkermonument praat oor Geloftedag en Versoeningsdag

Nagenoeg 40 000 mense het "Geloftedag" by die Voortrekkermonument in Pretoria herdenk. Die dag was sover een van die grootste saamtrekke nog. Bykans 230 geloftefeeste het vanjaar landwyd plaasgevind en in die buiteland is dit op al sewe vastelande in 25 lande gevier, selfs in Antarktika Ons praat nou hieroor met die Bedryfshoof: media, bemarking en toerisme van die Kultuurtuiste by die Voortrekker Monument, Dawid Brand....

VSA eis antwoorde oor klopjag by een van sy persele

Die media in die VSA berig dat die Suid-Afrikaanse owerhede twee Amerikaanse werknemers vir 'n kort rukkie aangehou het wat besig was om wit Afrikaners se inligting te verwerk wat vlugtelingstatus in Amerika wil hê.  Die beweerde voorval was by 'n tydelike blyplek vir vlugtelinge in Johannesburg. Die Amerikaanse Departement van Buitelandse Sake het duidelikheid van die Suid-Afrikaanse regering oor die voorval gevra. 'n Amerikaanse woordvoerder, Tommy Piggot,  het gewaarsku dat Suid-Afrika se inmenging in Amerikaanse vlugtelingaansoeke onaanvaarbaar is. Diplomatieke verhoudinge tussen Pretoria en Washington is gespanne oor Amerika se bewerings dat die Suid-Afrikaanse regering teen wit Afrikaners diskrimineer.  'n Bewering wat die Suid-Afrikaanse regering ontken. 

Versoening is nie wat mense dink nie

Versoening is 'n lang proses. Versoening vind ook nie op politieke vlak plaas nie. Dit is die mening van Prof Hein Willemse , akademikus en gas lektor by die Universiteit Wes Kaapland en Dr Theuns Eloff politieke ontleder. Vandag is Versoeningsdag en die twee onleders het vroeer in Monitor oor die kwessie gepraat. Beide is van mening dat 'n nasionale dialoog 'n groot rol kon speel in versoening , maar nie as 'n politieke party dit kaap nie 

Davey Jones is uiteindelik weer terug in die see...

Davey Jones of DJ , een van Ushaka se oudste inwoners is uiteindelik weer in die oseaan vrygelaat.  DJ sou al vroeër vrygelaat word maar weerstoestande het die vrylating bemoeilik.DJ is 'n karetseeskilpad, en is sowat 'n dekade gelede op Muizenberg strand gevind. Sy is uiteindelik na Ushaka oorgeplaas vir rehabiliitasie  en is nou gereed om terug te keer na die oseaan. Ons praat nou met Maryke Musson van Ushaka...

Afriforum weier om joernaslite te noem wat hulle sê, deur die regering betaal word. 

Die burgerregte-organisasie Afriforum sê hulle beskik oor inligting dat twee bekende Suid-Afrikaanse joernaliste deur die Staatsveiligheidsagentskap én die departement van Internasionale Betrekkinge en Samewerking vergoed word om onder meer AfriForum en die Solidariteit beweging te diskrediteer. Afriforum het 'n Toegang tot Inligting of PAIA-versoek, om meer inligting werf, aan die twee betrokke staatsintellings gerig. Ons het op Monitor met Afriforum se bestuurshoof, Kallie Kriel gepraat. Ons het ook reaksie en ontleding gekry by die media historikus, Professor Johannes Froneman. 

die ANC sê Kommuniste moet kant kies voor volgende jaar se verkiesing.

Waneer begin die hernuwings projek binne die ANC nou eintlik en wat lê voor vir senior ANC leiers wat ook lede is van die kommuniste party noudat die SAKP op sy eie aan die munisipae verkiesing in 2026 gaan deelneem? Ons het antwoorde gaan soek by die politieke redakteur van Netwerk 24, Gert Van der Westhuizen wat die ANC se algemene raadsvergadering, heel week, bygewoon het.

Die Meerderheid Suid Afrikaners sê Swart Bemagtiging moet uitgefasseer word

Volgens navorsing van die Instituut vir Geregtigheid en Versoening, glo die meerderheid Suid-Afrikaners dat Swart Ekonomiese Bemagtiging 'n uitgediende konsep is – wat uitgefasseer kan word. Die resultate vorm deel van dié Instituut se jaarlikse meningsopname oor versoening, vertroue en samehorigheid. Nog 'n bevinding was dat die helfde van die respondente onbewus was van die konflik tussen Israel en Palestina. 'n Direksie-lid by die Instituut, eerwaarde Courtney Sampson het breedvoerig op Monitor gepraat oor die verhaal wat die syfers vertel van n demokrasie wat aanhou verander. 

“Ouers moet meer betrokke wees by kinders se sosiale media gewoontes, voor die regering dit doen"

Die amptelike verbod op die gebruik van sekere sosiale media platforms in Australië vir kinders onder sestien, het gister in werking getree. Die verbod geld vir platforms soos Tiktok, You tube, Facebook en Instagram. Die groot tegnologiemaatskappye is opdrag gegee om miljoene kinders onder die ouderdom van 16 jaar se rekeninge te deaktiveer, of hulle kan 'n boete van tot 50 miljoen Australiese dollar opgelê word, en dit is meer as R500-miljoen. Die maatskappye en mense wat voorstaanders is van vryheid van spraak, het beswaar aangeteken. Ouers en kampvegters vir kinderregte verwelkom egter die stap. Op Monitor het ons ‘n paneelgesprek daaroor gevoer met  Juané van der Merwe-Mocke van Fedsas, en die politieke wetenskaplike aan die Universiteit Stellenbosch, Kira Alberts.

Skok-wending in die moord op Getuie D

In 'n verrassende wending in die Marius van der Merwe-fluitjieblaas-saak, eis die familie van die vermoorde man, waaroor Van der Merwe getuig het, nou geregtigheid. Die familie van die 52-jarige Emmanuel Mbense moes ontstellende besonderhede oor sy dood tydens getuienis voor die Madlanga-kommissie aanhoor. Luidens getuienis deur Marius van der Merwe, ook bekend as Getuie D, is Mbense, 'n pa van vyf, na bewering deur wetstoepassers en privaat veiligheidspersoneel gemartel en vermoor voordat sy liggaam in 'n dam gegooi is. Die familie het hulle nou na AfriForum se privaatvervolgingseenheid gewend. Die woordvoerder Barry Bateman het op Monitor meer lig gewerp.   

Dane Van Niekerk se Wereld Beker Droom.

Vir die  vroue Protea speler Dane Van Nierkerk is hierdie somer een waarin sy weer haar merkie wil maak. Die Voormalige Kaptein was vir meer as twee jaar heeltemal verlore aan die krieket wereld na die afsterwe van haar pa. Sy het met haar terugkeur teen Ierland beindruk met beurte waar haar tref tempo oor die 200 was, in n span wat die soort kookwater krieket nodig het. Die Wereld Beker vind  volgende Junie in Engeland plaas en na 'n loopbaan wat in 2009 begin het, is 'n sege in die toernooi die groot droom wat nog verwesenlik moet word. Sy het aan Monitor verduidelik hoe moeilik dit was om weer terug te wees in die groen trui. 

Kannaland kniediep in die skuld 

Die Kannaland Munisipaliteit in die Wes-Kaap is op die rand van 'n finansiële en operasionele ineenstorting. Stygende skuld, verouderde infrastruktuur en onbetroubare dienste vererger dié krisis. Volgens die Wes-Kaapse regering het die munisipaliteit se uitstaande skuld aan alle krediteure meer as 100 miljoen rand teen einde September beloop. Ons het op Monitor met die Wes-Kaapse Minister van Plaaslike Regering, Anton Bredell, gepraat. 

Die Soektog begin vir n nuwe Vervolgingsbaas 

Onderhoude vir die pos van Nasionale Direkteur van Openbare Vervolging, word Woensdag en Donderdag met kandidate op die kortlys, in Pretoria gevoer. 'n Raadgewende paneel sal sy aanbeveling vir die volgende NVG-hoof aan die president stuur. Advokaat Shamila Batohi tree vroeg volgende jaar uit dié amp. Hoëprofiel kandidate vir die pos sluit in Advokate Hermione Cronje, Andrea Johnson en Menzi Simelane. Monitor het met 'n Regskenner wat spesialiseer in grondwetlike litigasie, Advokaat Anna-Marie de Vos gepraat. 

KI maatskapye in die spervuur na 2 tiener selfmoord gevalle na die gebruik van Kletsbotte.

Die gebruik van kunsmatige intelligensie deur tieners het onlangs in Amerika in die kollig gekom nadat 'n tiener, Adam Raine, ChatGPT as 'n selfmoord-afrigter gebruik het. Die maatskappy, OpenAI het egter in reaksie hierop gesê dat hulle nie aanspreeklik is vir sy dood nie en bygevoel dat die seun die kletsbot misbruik het. Die regsgeding het gelei tot wye kommer oor die potensiële geestesgesondheids-skade wat kletsbotte kan inhou. In 'n ander saak het die maatskappy CharacterAI onlangs 'n ouderdomsbeperking van 18 op hulle kletsbotte geplaas na 'n tiener, die 14-jarige Sewell Setzer III, selfmoord gepleeg het nadat hy na bewering 'n emosionele verbintenis met 'n karakter ontwikkel het wat hy op CharacterAI geskep het. Ons het op Monitor met Professor Bruce Watson hieroor gepraat.      

Die Polisie is op die spoor van Marius Van de Merwe se moordenaars. 

Die nasionale polisiekommissaris, Fannie Masemola, het bevestig dat die polisie een van die twee voertuie gevind het, wat vermoedelik gebruik is in die sluipmoord op Marius Van Der Merwe. Hy het as Getuie D voor die Madlanga-kommissie van ondersoek getuig. Masemola het bekendgemaak dat die bakkie verlate in Alexandra in Johannesburg gevind is en dat die polisie steeds na die ander motor soek. Hy het bygevoeg dat forensiese deskundiges die bakkie ondersoek. Drie persone van belang is geïdentifiseer en een is ondervra. Ons het op Monitor gevra hoe die Nasionale Vervolgingsgesag 'n saak moet bou teen al die skuldiges en ook kommentaar gekry oor wat nuwe wetgewing, om fluitjieblasers te beskerm, behels en hoekom dit nog nie deurgevoer is nie. 

Slegs 27 persent van Suid-Afrika se soldate is fiks genoeg om ontplooi te word

Op Monitor het ons met die onafhanklike militêre kenner Kobus Marais gepraat om uit te vind wat doen die res van die Weermaglede wat ongeskik of onfiks is vir ontplooiing. Tydens 'n onlangse vergadering van die Weermag se oudit-komitee het dit aan die lig gekom dat dieselfde soldate oor en oor ontplooi word.     

“Die regering praat net oor die beskerming van fluitjiebalers, maar doen niks”.  

Die beskerming van fluitjieblasers is opnuut onder die vergrootglas, na die dood van Marius van der Merwe, oftewel Getuie-D wat voor die Madlanga-kommissie van Ondersoek getuig het. Ons het op Monitor met die bestuurshoof van die organisasie, The Whistleblower House, Dr Ben Theron gepraat oor wat die moord vir ander getuies beteken. Hy verduidelik ook hoe die moord op die fluitjieblaser Babita Deokoran wysigings aan beskermingswetgewing noodsaak. Terwyl die regering beloftes van aksie hieroor gemaak het, het hulle net mooi niks gedoen nie.   

Die wiele aan die rol vir twee nuwe Kernkragaanlegte in Suid Afrika.

Eskom het 'n omgewingsimpakstudie gelas vir die beplande oprigting van 'n derde kernkragsentrale. Dié kragstasie sal of by Thyspunt aan die Ooskus van die Oos-Kaap opgerig word, of by Bantamsklip in die Wes-Kaap. Die kragvoorsiener het reeds vier maande gelede, die finale omgewingsgoedkeuring ontvang om die tweede kernkragsentrale op Duynefontein op te rig, wat naby Koeberg geleë is. Ons het op Monitor met die joernalis Antoinette Slabbert daaroor gepraat. 

'n Krisis met skoolplasings en die LUR se dis jou skuld as ouer.

Ouers van meer as elf-duisend voornemende graad een en agt leerlinge het nog nie aanbiedinge vir plasing in Gautengse skole aanvaar nie. Die provinsiale LUR vir onderwys, Matome Chiloane, sê meer as 400-duisend aansoeke is vir die 2026 skooljaar ontvang, waarvan meer 40-duisend leerlinge nog in 'n skool geplaas moet word. Hy moedig ouers aan om die plasings teen volgende Vrydag, te aanvaar. Hy se verder die probleem is deels ouers se skuld. Die Hoof van Onderwysprojekte by Afriforum, Carien Bloem het aan Monitor verduidelik hoe diep die krisis is en of ouers wel verandwoordelikheid dra daarvoor

'n Tweede verdagte vasgetrek na Baltimore Plaasmoord.

'n 28-jarige man het gister in verband met Saterdag se plaasmoord in die Baltimore-omgewing in Limpopo in die hof verskyn. Die tweede verdagte in die saak is vroeg Donderdag oggend vasgetrek. 'n Boer, die 77-jarige Attie Mahne is tydens die voorval vermoor. Die verdagte, Hendrik Chimole, is na 'n intensiewe ondersoek Dinsdag deur lede van die Provinsiale Moord- en Roofeenheid, speurders van Tolwe, en die Bosveldmisdaadondersoeke en Bosveldplaasbeveiliging sekuriteitsmaatskappye in hegtenis geneem. Ons het op Monitor gepraat met 'n voormalige polisiespeurder, Sakkie Louwrens, van Bosveldmisdaadondersoeke.

Freek Burger: 'n Ses-week skorsing sal gepas wees vir Etsebeth

Die voormalige internasionale skeidsregter, Freek Burger het vanoggend op Monitor sy gevoel uitgespreek oor wat die Bok-slot Eben Etsebeth se straf moet wees na Saterdag se rooikaart teen Wallis. Hy het Dinsdagaand voor n wereldrugby tugkommittee verskyn nadat hy sy vinger in die oog van die Walliese flank, Alex Mann gedruk het. Die oortreding kan n maksimum skorsing van 4 jaar dra indien dit doelbewus en roekeloos was. Burger voel wel dat daar versagtende omstandighede is en hy is ook ’n bietjie keelvol oor hoe die Bokke deur die media uitgesonder word in hulle ontleding van ons spelers se dissiplinêre kwessies.   

“Rampaphosa is hier om te bly”, sê ‘n ANC minister. 

Die ANC het in 'n verklaring hewig te velde getrek teen 'n berig in Sunday World, wat 'n beweer dat daar ’n verdeelde leierskap binne die party is, met komplotte om die president te verwyder. Die ANC het die artikel ten sterkste verwerp, wat die party as ongegrond en sensasionalisties beskou. Alvin Bothes , lid van die ANC se nasionale uitvoerende komitee en ANC NUK-lid en kabinetslid, het op Monitor oor die komende vergadering van die Nasionale Algemene Raad van die ANC gepraat. Ons het ook ‘n ontleding van professor Piet Croucamp gekry oor wat ons volgende week te wagte kan wees.